Vừa qua, UBND tỉnh đã phê duyệt kế hoạch tổ chức tọa đàm khoa học đánh
giá về giá trị văn hóa, tâm linh của Miếu Bà và cảnh quan Hòn Bà trong
tổng thể Bãi Sau, thành phố Vũng Tàu nhằm phục vụ phát triển du lịch do
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Phân viện Văn hóa Nghệ
thuật Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh tổ chức. Mục đích chính của cuộc toạ
đàm là nhằm khai thác cụm mũi Nghinh Phong – Hòn Bà theo hướng là một
điểm du lịch về nguồn.
Hòn Bà
Miếu Bà nằm trên Hòn Bà, cách chân Núi Nhỏ (Bãi Sau, TP. Vũng Tàu) gần 200m. Từ bao đời nay, trong tiềm thức của người dân miền biển, Miếu Bà là nơi linh thiêng nên nhiều người thường đến đây để cầu an, cầu mong đánh bắt được nhiều tôm cá, cuộc sống ấm no, thịnh vượng, hạnh phúc. Rằm tháng Giêng, tháng 4, tháng 7, tháng 10 (âm lịch) hàng năm là thời điểm đông đảo người dân địa phương và khách thập phương đổ về Miếu Bà hành hương thăm viếng. Trong đó, rằm tháng Giêng có số lượng người đổ về thắp nhang, cầu khấn nhiều nhất bởi với ngư dân đầu năm là thời điểm mở màn cho mùa biển mới. Dịp này, Ban tế tự Miếu Bà cũng tiến hành các nghi lễ cúng bà, cầu nguyện cho bá tánh. Ngoài ra, Miếu Bà còn là điểm kết nối của lễ hội Nghinh Ông Thắng Tam diễn ra từ ngày 15-8 đến 20-8 (âm lịch) hàng năm, trong đó một trong những nghi thức chính là lễ cúng nghinh thỉnh, diễu hành từ Miếu Bà về đình thần Thắng Tam, mở đầu cho các hoạt động của lễ hội Nghinh Ông.
“Các phương án do chúng tôi đề xuất sẽ biến miếu Hòn Bà thành điểm nhấn
tâm linh phục vụ sinh hoạt tín ngưỡng của ngư dân và khách du lịch, kết
nối trên bờ dưới biển ở mọi điều kiện thời tiết và các khu vực xung
quanh tạo thành quần thể du lịch tâm linh, dịch vụ hoàn chỉnh”
Ths. KTS Nguyễn Đức Lập - Giám đốc Trung tâm Quy hoạch xây dựng tỉnh BR-VT
Tương truyền rằng, vào năm 1781, ông Nguyễn Quang Minh, hương chức thôn hội làng Thắng Tam đã bỏ công sức và kinh phí xây dựng một ngôi miếu nhỏ trên hòn đảo nhỏ trước mũi Nghinh Phong, gọi là Miếu Bà, thờ bà Thủy Long thần nữ. Năm 1939, một sỹ quan người Pháp tên Archi-nard cho bắn bể miếu, nhưng chỉ có một phát trúng vào góc miếu. Viên sĩ quan này đã bỏ mạng tại đây do một lần bất cẩn khi dùng súng. Vì vậy, người Pháp đặt tên cho hòn đảo là Archi-nard, nhưng người dân Vũng Tàu vẫn quen gọi tên hòn đảo này là Hòn Bà. Trải qua nhiều lần trùng tu, Miếu Bà mới có nguyên trạng như hiện nay: nền ngôi miếu có chiều cao nổi trên mặt đất là 4m, trong là điện thờ, bên dưới có một tầng hầm dài 6m rộng 3m.
Du khách thăm viếng miếu Bà
Không chỉ có ý nghĩa về mặt văn hóa,tâm linh, theo nhận định của nhiều nhà nghiên cứu, trong tổng thể cảnh quan của Bãi Sau, vị trí tọa lạc của Hòn Bà rất đẹp, không gian yên bình, tĩnh lặng. Nếu được đầu tư, tôn tạo và có hướng khai thác phù hợp, nơi đây sẽ là điểm nhấn cho toàn tuyến du lịch Bãi Sau.
Tuy vậy, từ nhiều năm nay, việc đi lại, thăm viếng Miếu Bà chưa thuận lợi vì phụ thuộc hoàn toàn vào thủy triều. Mỗi tháng người dân chỉ có thể ra đảo Hòn Bà vào 4 ngày nước ròng. Khi thủy triều xuống, lộ ra một lối đá gập ghềnh nối từ mũi Nghinh Phong sang đảo, khách hành hương phải đi bộ men theo lối đá ấy mới có thể ra Hòn Bà. Đá lởm chởm, sắc nhọn, trơn trượt, chỉ cần sơ sẩy sẽ té ngã, chưa kể nếu quay trở về đất liền khi thủy triều lên hoặc trời tối mức độ nguy hiểm sẽ tăng lên.
Để có cơ sở khoa học đánh giá chính xác giá trị văn hóa, tâm linh của Miếu Bà và cảnh quan Hòn Bà trong tổng thể Bãi Sau, từ đó có phương án đầu tư, tôn tạo nơi này phục vụ phát triển du lịch, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phối hợp với Phân viện Văn hóa Nghệ thuật Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh xây dựng kế hoạch tổ chức tọa đàm khoa học. Theo đó, dự kiến nội dung tọa đàm gồm các vấn đề: Công bố kết quả nghiên cứu nguồn gốc, giá trị văn hóa, tín ngưỡng thờ Thủy Long thần nữ ở Nam bộ và Bà Rịa-Vũng Tàu; vị trí của di tích Miếu Bà trong đời sống tâm linh của ngư dân Vũng Tàu; mối quan hệ của Miếu Bà và Hòn Bà trong tổng thể khu di tích Đình thần Thắng Tam và trước nhu cầu phát triển du lịch của TP. Vũng Tàu; những ý tưởng nâng cấp, cải tạo cảnh quan Hòn Bà và khu vực mũi Nghinh Phong; quan điểm, mục tiêu, giải pháp quản lý nhà nước về bảo tồn và phát huy di tích danh thắng trên địa bàn tỉnh nói chung và Miếu Bà-Hòn Bà nói riêng… Các nhà nghiên cứu văn hóa, lịch sử tên tuổi như: Dương Trung Quốc, Huỳnh Ngọc Trảng, Đinh Văn Hạnh, các tổ chức nghề nghiệp trong tỉnh như: Hội nghề cá, Hội kiến trúc sư, Hội nhà báo, Hội văn học nghệ thuật… và các ý kiến phản biện của dư luận sẽ góp mặt tại tọa đàm.
“Theo tôi, việc phải chờ đợi thời điểm nước rút rồi vượt qua đoạn đường đá lởm chởm, trơn trượt và có thể té ngã, rách tay, chân, chảy máu cũng là một cách thể hiện sự thành tâm của người hành hương. Ngoài ra, để khách hành hương có nhiều lựa chọn phương tiện ra miếu Hòn Bà, có thể làm cầu, đường đơn giản hoặc sử dụng phương tiện vận chuyển bằng thuyền thúng”
Nhà sử học Dương Trung Quốc
Trong khi đó, theo ông Trần Tuấn Việt, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch (HHDL) tỉnh, nắm bắt xu hướng du lịch trở về cội nguồn, khám phá các danh lam thắng cảnh gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của vùng đất BR-VT, đồng thời nhằm tạo thêm sản phẩm, dịch vụ có tính cạnh tranh so với các địa phương ven biển khác, HHDL đang xúc tiến triển khai dự án khu du lịch giải trí thể thao Pháo đài cổ tại mũi Nghinh Phong, phường 2, TP.Vũng Tàu. Dự án gồm các phân khu chức năng: Nhà đón tiếp khách, khu trưng bày các hiện vật lịch sử, tái hiện các trận đánh gắn liền với quá khứ đấu tranh chống giặc ngoại xâm của quân dân BR-VT, khu bán hàng lưu niệm kết hợp chợ quê xưa, phòng chiếu phim 3D, phim trường, khu đèn biển kết hợp quảng trường, nơi trưng bày và tổ chức bắn súng thần công, khu trò chơi cảm giác mạnh, công viên cây xanh… “Trận địa pháo cổ sẽ được tái hiện trên cơ sở cách điệu, các phân khu chức năng được bố trí hợp lý để tăng sức hấp dẫn cho khách tham quan và giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ sau. Khu vực bên ngoài dự án và dưới biển cũng sẽ được nghiên cứu để khai thác thêm các sản phẩm dịch vụ…”, ông Việt cho biết thêm.
“Tuy nhiên, việc đầu tư, tôn tạo miếu Hòn Bà không được làm thay đổi hiện trạng cảnh quan và những giá trị lịch sử về kiến trúc. Quy hoạch lại vùng phải hài hòa, tạo sự thú vị liên tôn nhằm cung cấp hiểu biết văn hóa - tôn giáo giữa phật giáo, công giáo, linh vật cá Ông (biểu tượng của tín ngưỡng miền biển), tạo cho cảnh quan đô thị TP. Vũng Tàu thêm khác biệt, hấp dẫn du khách”
Bà Trương Thị Hường, Phó Chủ tịch UBND TP. Vũng Tàu
Cũng đồng thuận với ý kiến của ông Trần Tuấn Việt, theo ông Đỗ Quốc Hùng, Chủ tịch Hội khuyến học tỉnh, trước mắt, việc xây dựng cây cầu nối mũi Nghinh Phong với Hòn Bà để người dân và khách hành hương đến Miếu Bà dễ dàng hơn là rất cần thiết. “Trong bối cảnh TP.Vũng Tàu đang thiếu các sản phẩm du lịch mang tính cạnh tranh, việc kết nối mũi Nghinh Phong với Hòn Bà để tạo thành một cụm du lịch văn hóa tâm linh có ý nghĩa quan trọng. Dưới biển có thể tổ chức các môn thể thao biển vì khu vực này như một vịnh biển để sau khi tham quan các địa danh trong thành phố, leo núi du khách có thể thỏa sức vẫy vùng, vui chơi. Làm được điều này sẽ góp phần kéo dài thời gian lưu trú của khách, làm tăng doanh thu cho ngành du lịch”, ông Hùng nói.
Theo kế hoạch, cuộc tọa đàm khoa học đánh giá về giá trị văn hóa, tâm linh của Miếu Bà và cảnh quan Hòn Bà trong tổng thể Bãi Sau được tổ chức vào cuối tháng 8/2011.
Bài, ảnh: Mai Nguyễn
